DJD چیست؟ بررسی بیماری دژنراتیو مفاصل، علائم، تشخیص و درمان

جواب MRI یا عکس رادیولوژی را گرفته‌اید، نگاهی به متن انگلیسی آن انداخته‌اید و به عبارت DJD رسیده‌اید. کلمه‌ی «Disease» را که می‌بینید،

ذهن ناخودآگاه سراغ بدترین حالت می‌رود «یعنی مفصلم از بین رفته؟ باید جراحی کنم؟»
اما یک کلمه در گزارش، همه‌ی ماجرا نیست. اینکه DJD در زانو باشد یا ستون فقرات، خفیف باشد یا پیشرفته، با درد همراه باشد یا نه هر کدام مسیر متفاوتی دارد.

در این مقاله قدم‌به‌قدم توضیح می‌دهیم این عبارت دقیقاً چه می‌گوید، چرا شدت تصویر همیشه با شدت درد یکی نیست، و بعد از دیدن آن در گزارش، دقیقاً چه باید بکنید.

پیشنهاد میکنیم مشاوره رایگان تیم متخصص سامان ارتوپد را از دست ندهید و از طریق فرم مشاوره در انتهای صفحه با ما در ارتباط باشید.

۰ تا ۱۰۰ دژنراتیو مفاصل، بررسی علائم و راهکارهای درمان کامل

DJD (تغیرات دژنراتیو) چیست؟ و مخفف چه عبارتی است؟

DJD از سه کلمه Degenerative Joint Disease تشکیل شده است:

• Degenerative: دژنراتیو یا فرسایشی
• Joint: مفصل
• Disease: بیماری

این اصطلاح به فرآیندی اشاره دارد که طی آن ساختارهای مفصل به‌تدریج دچار تغییر و فرسایش می‌شوند. غضروف مفصلی ممکن است نازک و ناهموار شود، فضای مفصل کاهش پیدا کند و استخوان‌های اطراف مفصل نیز دچار تغییراتی مانند تشکیل زائده‌های استخوانی شوند.

این فرآیند معمولاً ناگهانی ایجاد نمی‌شود و ممکن است طی سال‌ها پیشرفت کند. سرعت آن نیز در افراد مختلف یکسان نیست.

آیا DJD همان آرتروز است؟

در بسیاری از گزارش‌ها و کاربردهای بالینی، DJD و استئوآرتریت (Osteoarthritis) برای اشاره به تغییرات فرسایشی مفصل و بیماری آرتروز به کار می‌روند و در زبان روزمره نیز معمولاً از عبارت «ساییدگی مفصل» استفاده می‌شود.

با این حال، اصطلاح DJD بیشتر بر ماهیت دژنراتیو و فرسایشی تغییرات تأکید دارد، در حالی که استئوآرتریت نام بیماری بالینی مرتبط با این تغییرات است.

بنابراین اگر در گزارش تصویربرداری عبارت DJD changes یا Degenerative changes را مشاهده می‌کنید، معمولاً منظور وجود تغییرات فرسایشی در مفصل است.

تغییرات DJD یا DJD changes یعنی چه؟

وقتی در گزارش رادیولوژی یا MRI عبارت DJD changes نوشته می‌شود، منظور وجود نشانه‌هایی از تغییرات دژنراتیو است. بسته به مفصل و شدت درگیری، این تغییرات می‌توانند شامل نازک شدن یا آسیب غضروف، کاهش فضای مفصلی، تشکیل زائده‌های استخوانی یا استئوفیت، تغییر در استخوان زیر غضروف، تغییر شکل تدریجی مفصل و درگیری برخی ساختارهای اطراف باشند.

دژنراتیو مفاصل چگونه ایجاد می‌شود؟

برای درک DJD باید ابتدا بدانیم در یک مفصل سالم چه اتفاقی می‌افتد.

سطح استخوان‌های مفصل با غضروف پوشیده شده است. این غضروف سطحی صاف و لغزنده ایجاد می‌کند تا استخوان‌ها هنگام حرکت با اصطکاک کمتری نسبت به یکدیگر حرکت کنند. مایع مفصلی نیز به روان شدن حرکت کمک می‌کند و رباط‌ها، کپسول مفصلی و عضلات اطراف در حفظ ثبات مفصل نقش دارند.

در فرآیند دژنراتیو، این تعادل به‌تدریج تغییر می‌کند. غضروف ممکن است نازک‌تر و ناهموار شود و در نتیجه فشار بیشتری به استخوان زیر آن وارد شود.

با ادامه این فرآیند، ضخامت و کیفیت غضروف کاهش پیدا می‌کند، فضای مفصل در تصویربرداری کمتر می‌شود، استخوان زیر غضروف دچار تغییرات ساختاری می‌شود و بدن ممکن است در حاشیه مفصل زائده‌های استخوانی ایجاد کند. 

نکته مهم این است که این تغییرات در همه افراد با یک سرعت اتفاق نمی‌افتند.

چرا غضروف مفصلی به‌تدریج آسیب می‌بیند؟

غضروف مفصلی برخلاف بسیاری از بافت‌های بدن، خون‌رسانی مستقیم و گسترده‌ای ندارد و ظرفیت ترمیم آن محدود است. اگر فشارهای واردشده به مفصل، آسیب‌های قبلی یا عوامل مکانیکی از توان سازگاری و ترمیم بافت بیشتر شوند، آسیب‌های کوچک می‌توانند به‌مرور روی هم جمع شوند.

این فرآیند ممکن است مدت‌ها بدون علامت باشد و فرد تنها زمانی متوجه مشکل شود که درد، خشکی یا محدودیت حرکتی ایجاد شده باشد.

چرا فضای مفصل کاهش پیدا می‌کند؟

در رادیوگرافی، فضای بین استخوان‌های مفصل تا حد زیادی نشان‌دهنده ضخامت غضروف است. زمانی که غضروف نازک می‌شود، فاصله میان استخوان‌ها نیز در تصویر کمتر دیده می‌شود.

به همین دلیل کاهش فضای مفصلی یکی از یافته‌های رایج در آرتروز و تغییرات دژنراتیو است.

چرا زائده استخوانی یا استئوفیت ایجاد می‌شود؟

در پاسخ به تغییرات و فشارهای طولانی‌مدت، بدن ممکن است در حاشیه مفصل استخوان جدید ایجاد کند. این زائده‌ها استئوفیت نام دارند.

استئوفیت همیشه باعث درد نمی‌شود، اما در برخی افراد می‌تواند حرکت مفصل را محدود کند یا در محل‌هایی مانند ستون فقرات، با ایجاد فشار بر ساختارهای عصبی، علائم دیگری ایجاد کند.

چه عواملی باعث دژنراتیو مفاصل می‌شوند؟

DJD معمولاً نتیجه یک عامل واحد نیست و ترکیبی از افزایش سن، فشار مکانیکی، آسیب‌های قبلی و عوامل فردی می‌تواند در ایجاد یا تشدید آن نقش داشته باشد.

علائم DJD چیست؟

علائم به مفصل درگیر و شدت تغییرات بستگی دارند. برخی افراد با وجود تغییرات واضح در تصویربرداری هیچ علامت قابل‌توجهی ندارند، در حالی که فرد دیگری ممکن است با تغییرات تصویری نسبتاً محدود، درد زیادی داشته باشد.

شایع‌ترین علائم دژنراتیو مفاصل

علائم رایج شامل درد هنگام فعالیت یا استفاده از مفصل، خشکی به‌خصوص بعد از بی‌تحرکی یا هنگام صبح، کاهش دامنه حرکتی، احساس سفتی، صداهای مفصلی مانند تق‌تق یا کلیک، تورم متناوب و کاهش توانایی انجام فعالیت‌های روزمره در مراحل پیشرفته هستند.

آیا DJD همیشه باعث درد می‌شود؟

وجود تغییرات دژنراتیو در تصویربرداری لزوماً به معنای وجود درد نیست. برخی افراد ممکن است در MRI یا X-Ray تغییرات واضحی داشته باشند اما درد بسیار کمی احساس کنند یا حتی بدون علامت باشند.

به همین دلیل تصویر به‌تنهایی برای تصمیم‌گیری درمانی کافی نیست.

DJD بیشتر کدام مفاصل را درگیر می‌کند؟

تغییرات دژنراتیو می‌توانند در مفاصل مختلف بدن ایجاد شوند، اما برخی نواحی شایع‌تر هستند.

هر فرد ممکن است فقط یک مفصل یا چند مفصل را هم‌زمان درگیر داشته باشد.

DJD زانو چگونه ظاهر می‌شود؟

زانو یکی از مفاصل اصلی تحمل‌کننده وزن بدن است. در تصویربرداری ممکن است یافته‌هایی مانند کاهش فضای مفصلی، استئوفیت و در مراحل پیشرفته‌تر تغییر شکل مفصل دیده شود.

از نظر علائم، درد هنگام راه رفتن طولانی، بالا و پایین رفتن از پله و بلند شدن از حالت نشسته شایع است. در صورت پیشرفت بیماری، ممکن است فعالیت‌های روزمره نیز دشوار شوند.

DJD لگن 

در لگن، تغییرات دژنراتیو می‌توانند غضروف سر استخوان ران و حفره مفصل لگن را تحت تأثیر قرار دهند.

درد ناشی از آرتروز لگن معمولاً در کشاله ران احساس می‌شود، اما ممکن است به ران یا نواحی اطراف نیز انتشار پیدا کند. دشواری در راه رفتن، لنگش و مشکل در پوشیدن جوراب یا کفش از علائم احتمالی مراحل پیشرفته‌تر هستند.

DJD ستون فقرات 

در ستون فقرات، تغییرات دژنراتیو می‌توانند دیسک‌های بین مهره‌ای، مفاصل بین مهره‌ای و استخوان‌های اطراف را درگیر کنند.

کاهش ارتفاع دیسک، تشکیل زائده‌های استخوانی و تغییرات مفاصل کوچک ستون فقرات از یافته‌های احتمالی هستند. این تغییرات همیشه علامت‌دار نیستند، اما در برخی افراد می‌توانند باعث درد، خشکی یا درگیری ساختارهای عصبی شوند.

DJD گردن 

DJD گردن یا تغییرات دژنراتیو ستون فقرات گردنی ممکن است با درد و خشکی گردن همراه باشد.

اگر تغییرات ایجادشده باعث تحریک یا فشار روی ریشه‌های عصبی شوند، ممکن است درد، گزگز، بی‌حسی یا ضعف به شانه و دست انتشار پیدا کند.

در گزارش ممکن است عباراتی مانند Cervical Spondylosis یا Degenerative Changes at C5-C6 دیده شود.

وقتی در MRI یا عکس رادیولوژی نوشته شده DJD یعنی چه؟

اگر DJD در گزارش تصویربرداری شما نوشته شده، اولین نکته این است که از روی یک کلمه نتیجه‌گیری نکنید

گزارش تصویربرداری، وضعیت ساختاری بدن را در زمان انجام تصویربرداری توصیف می‌کند؛ اما تشخیص نهایی باید با توجه به علائم، معاینه و در صورت نیاز سایر بررسی‌ها انجام شود.

آیا وجود DJD در MRI یعنی مفصل من شدیداً آسیب دیده است؟

ممکن است DJD خفیف، متوسط یا پیشرفته باشد و شدت آن از روی سایر توضیحات گزارش و بررسی پزشک مشخص شود.

همچنین تغییرات دژنراتیو خفیف در افراد میانسال و مسن بسیار شایع هستند و لزوماً به معنای بیماری شدید یا نیاز به جراحی نیستند.

آیا DJD می‌تواند بدون علامت باشد؟

بله.

این حالت کاملاً ممکن است. در بسیاری از افراد، تغییرات دژنراتیو در تصویربرداری وجود دارند اما درد یا محدودیت قابل‌توجهی ایجاد نمی‌کنند.

آیا شدت DJD در MRI با شدت درد یکسان است؟

خیر.

ممکن است یک فرد تغییرات تصویری قابل‌توجهی داشته باشد اما درد کمی داشته باشد و فرد دیگری با تغییرات خفیف‌تر، درد بیشتری تجربه کند.

DJD چگونه تشخیص داده می‌شود؟

تشخیص معمولاً با ترکیب شرح حال، معاینه فیزیکی و تصویربرداری انجام می‌شود.

شرح حال و علائم بیمار

پزشک درباره محل درد، مدت آن، عوامل تشدیدکننده و محدودیت‌های ایجادشده سؤال می‌کند. برای مثال، درد زانو هنگام بالا رفتن از پله با درد کمر همراه با بی‌حسی پا، دو الگوی متفاوت هستند و می‌توانند مسیر بررسی متفاوتی داشته باشند.

معاینه فیزیکی

پزشک دامنه حرکتی مفصل، محل درد، تورم، قدرت عضلات و سایر علائم مرتبط را بررسی می‌کند. هدف این است که مشخص شود یافته‌های تصویربرداری تا چه اندازه با علائم بیمار ارتباط دارند.

عکس رادیولوژی یا X-Ray

رادیوگرافی در بررسی تغییرات استخوانی و مفصلی بسیار کاربردی است و می‌تواند کاهش فضای مفصلی، استئوفیت، تغییرات استخوانی و تغییر شکل مفصل را نشان دهد.

در بسیاری از موارد آرتروز، X-Ray اطلاعات مناسبی برای ارزیابی تغییرات دژنراتیو فراهم می‌کند.

MRI

MRI جزئیات بیشتری از برخی ساختارهای نرم بدن ارائه می‌دهد و می‌تواند برای بررسی غضروف، دیسک، مینیسک، رباط‌ها و ساختارهای عصبی مفید باشد.

با این حال، هر فردی که DJD دارد الزاماً به MRI نیاز ندارد. انتخاب نوع تصویربرداری باید بر اساس شرایط بیمار و نظر پزشک انجام شود.

آیا فقط با دیدن عکس می‌توان شدت DJD را مشخص کرد؟

خیر.

ممکن است تصویر تغییرات زیادی را نشان دهد اما علائم بیمار محدود باشند. برعکس، ممکن است تغییرات تصویری چندان شدید نباشند اما بیمار درد قابل‌توجهی داشته باشد.

به همین دلیل تفسیر گزارش باید در کنار معاینه و علائم انجام شود.

درمان DJD چگونه انجام می‌شود؟

درمان DJD به مفصل درگیر، شدت تغییرات، میزان درد، محدودیت عملکرد و شرایط کلی بیمار بستگی دارد.

هدف درمان، کاهش درد، بهبود حرکت، حفظ عملکرد مفصل، افزایش توانایی انجام فعالیت‌های روزمره و کنترل عوامل تشدیدکننده است.

درمان غیرجراحی DJD

بسیاری از بیماران، به‌خصوص در مراحل خفیف و متوسط، با روش‌های غیرجراحی کنترل می‌شوند.

ورزش منظم و متناسب با شرایط فرد معمولاً بخشی مهم از مدیریت طولانی‌مدت مشکلات دژنراتیو است. فعالیت‌هایی مانند شنا و دوچرخه‌سواری در برخی بیماران می‌توانند جایگزین فعالیت‌های پرفشار شوند، اما نوع و شدت فعالیت باید با شرایط مفصل هماهنگ باشد.

آیا تزریق ژل زانو DJD را درمان می‌کند؟

تزریق اسید هیالورونیک یا ژل زانو ممکن است در برخی بیماران باعث کاهش درد و بهبود عملکرد شود، اما نباید آن را درمانی برای بازسازی کامل غضروف از دست‌رفته یا راهی برای لغو قطعی جراحی دانست.

میزان اثرگذاری آن به شرایط بیمار و شدت بیماری بستگی دارد.

آیا دارو می‌تواند غضروف آسیب‌دیده را کاملاً ترمیم کند؟

داروها می‌توانند برای کنترل درد و التهاب استفاده شوند، اما نباید انتظار داشت که غضروف تحلیل‌رفته را به وضعیت اولیه بازگردانند.

همچنین مصرف داروهای ضدالتهاب باید با توجه به شرایط فرد و نظر پزشک انجام شود.

درمان جراحی DJD چه زمانی مطرح می‌شود؟

جراحی معمولاً اولین گزینه درمانی برای DJD نیست.زمانی که تغییرات مفصل شدید شده باشند و بیمار با وجود درمان‌های غیرجراحی همچنان درد شدید، محدودیت حرکتی یا اختلال قابل‌توجه در فعالیت‌های روزمره داشته باشد، ممکن است پزشک جراحی را تجویز کند

در موارد پیشرفته زانو یا لگن، تعویض مفصل زانو و تعویض مفصل لگن می‌تواند یکی از گزینه‌های درمانی باشد

در ستون فقرات نیز جراحی ستون فقرات بر اساس وجود DJD انجام نمی‌شود و زمانی مطرح می‌شود که علائم و یافته‌های مربوط به فشار عصبی، تنگی کانال یا سایر مشکلات ساختاری، نیاز به مداخله تخصصی را نشان دهند.

آیا DJD با گذشت زمان بدتر می‌شود؟

DJD یک فرآیند تدریجی است و تغییرات ساختاری ایجادشده در مفصل معمولاً به‌طور کامل برگشت‌پذیر نیستند.

اما این موضوع به معنی آن نیست که هر فرد مبتلا حتماً به سرعت دچار درد شدید یا ناتوانی خواهد شد.

سرعت پیشرفت بیماری در افراد مختلف متفاوت است و کنترل عوامل قابل‌تغییر می‌تواند در مدیریت علائم و حفظ عملکرد مفصل مؤثر باشد.

چه عواملی علائم DJD را تشدید می‌کنند؟

اضافه‌وزن، ضعف عضلات، فعالیت‌های پرفشار و نامتناسب، آسیب‌های جدید، بی‌تحرکی طولانی و مشکلات مکانیکی اندام می‌توانند در برخی افراد باعث تشدید علائم شوند.

آیا می‌توان روند DJD را کنترل کرد؟

در بسیاری از موارد می‌توان علائم و عملکرد مفصل را به‌خوبی مدیریت کرد. حفظ وزن مناسب، تقویت عضلات اطراف مفصل، داشتن فعالیت بدنی منظم و متناسب، اصلاح فعالیت‌های پرفشار، درمان مناسب آسیب‌های مفصلی قبلی و مراجعه به پزشک در صورت تشدید علائم از اقدامات مؤثر هستند.

برای کنترل دژنراتیو مفاصل چه کارهایی انجام دهیم؟

اگرچه نمی‌توان همه عوامل ایجاد DJD، مانند افزایش سن، را تغییر داد، اما برخی اقدامات می‌توانند به کاهش فشار روی مفصل کمک کنند.

کاهش وزن در صورت اضافه‌وزن

مفاصل زانو و لگن وزن بدن را تحمل می‌کنند و کاهش وزن می‌تواند فشار مکانیکی واردشده بر آن‌ها را کاهش دهد.

حتی کاهش وزن نسبتاً محدود نیز می‌تواند برای برخی افراد از نظر درد و عملکرد مفید باشد.

تقویت عضلات

عضلات قوی‌تر می‌توانند حمایت بهتری از مفصل ایجاد کنند و به بهبود عملکرد کمک کنند.

برنامه تمرینی باید متناسب با مفصل درگیر و وضعیت فرد انتخاب شود.

فعالیت بدنی منظم

بی‌تحرکی طولانی معمولاً راهکار مناسبی برای مدیریت طولانی‌مدت مشکلات مفصلی نیست.

فعالیت‌هایی با فشار کمتر مانند شنا یا دوچرخه‌سواری می‌توانند برای برخی افراد مناسب باشند، اما انتخاب فعالیت باید با توجه به شرایط فرد انجام شود.

رسیدگی به آسیب‌های قبلی

آسیب‌هایی مانند پارگی رباط یا مینیسک و شکستگی‌های اطراف مفصل می‌توانند در آینده احتمال تغییرات دژنراتیو را افزایش دهند؛ بنابراین ارزیابی و درمان مناسب آن‌ها اهمیت دارد.

تغذیه متعادل

داشتن رژیم غذایی متعادل برای حفظ وزن و سلامت عمومی بدن اهمیت دارد. با این حال، نباید انتظار داشت یک ماده غذایی یا مکمل به‌تنهایی غضروف تخریب‌شده را بازسازی کند.

چه زمانی برای DJD باید به پزشک مراجعه کرد؟

وجود DJD خفیف در یک گزارش تصویربرداری به‌تنهایی معمولاً به معنی وضعیت اورژانسی نیست؛ اما برخی علائم نیازمند ارزیابی پزشکی هستند.

در صورت وجود درد مداوم یا رو به افزایش، محدودیت قابل‌توجه حرکت، اختلال در راه رفتن یا فعالیت‌های روزمره، تورم مکرر مفصل، درد شدید که با استراحت نیز برطرف نمی‌شود، تشدید تدریجی علائم یا پاسخ نگرفتن از درمان‌های اولیه، بهتر است برای بررسی تخصصی مراجعه کنید.

چه زمانی DJD ستون فقرات نیاز به بررسی سریع‌تر دارد؟

اگر تغییرات ستون فقرات با علائم عصبی همراه باشند، اهمیت بررسی بیشتر می‌شود.

ضعف قابل‌توجه اندام، بی‌حسی شدید یا پیشرونده و اختلال جدید در کنترل ادرار یا مدفوع از علائمی هستند که نیاز به ارزیابی پزشکی سریع دارند.

سوالات متداول درباره DJD و دژنراتیو مفاصل

آیا DJD همیشه به جراحی نیاز دارد؟

خیر. بسیاری از بیماران با روش‌های غیرجراحی مانند تمرینات، فیزیوتراپی، اصلاح فعالیت، کنترل وزن و درمان دارویی مناسب مدیریت می‌شوند. جراحی بیشتر برای موارد پیشرفته و مقاوم به درمان مطرح می‌شود.

آیا DJD با افزایش سن طبیعی است؟

تغییرات دژنراتیو با افزایش سن شایع‌تر می‌شوند، اما شدت آن‌ها در همه افراد یکسان نیست و افزایش سن به‌تنهایی به معنی نیاز به درمان جراحی نیست.

آیا غضروف آسیب‌دیده با دارو یا مکمل کاملاً ترمیم می‌شود؟

خیر. داروها و مکمل‌ها نمی‌توانند غضروف تحلیل‌رفته را به‌طور کامل به حالت اولیه بازگردانند. برخی درمان‌ها ممکن است به کنترل علائم کمک کنند، اما باید از ادعاهای مربوط به «بازسازی کامل غضروف» با دارو یا مکمل با احتیاط برخورد کرد.

آیا DJD گردن می‌تواند باعث درد دست شود؟

بله. اگر تغییرات دژنراتیو باعث تحریک یا فشار روی ریشه‌های عصبی گردن شوند، ممکن است درد، گزگز، بی‌حسی یا ضعف به شانه و دست انتشار پیدا کند.

تزریق ژل زانو می‌تواند نیاز به جراحی را برای همیشه از بین ببرد؟

خیر. تزریق ژل ممکن است در برخی بیماران به کاهش درد و بهبود عملکرد کمک کند، اما درمان دائمی یا بازسازی‌کننده غضروف از دست‌رفته محسوب نمی‌شود.

چه زمانی باید به تعویض مفصل فکر کرد؟

وقتی تخریب مفصل پیشرفته باشد و درد و محدودیت حرکتی کیفیت زندگی را به‌طور جدی کاهش داده باشد و درمان‌های غیرجراحی نیز پاسخ کافی نداده باشند، پزشک ممکن است تعویض مفصل را بررسی کند.

 همین حالا برای مشاوره رایگان تماس بگیرید

• شماره تماس: 09365744090